Mutasavvıf Bayburtlu Büyük İrşâdi -İLESAM CUMARTESİ SOHBETLERİ VE ŞİİR DİNLETİSİ- (26 Kasım 2016 Cumartesi, Saat:14.00- İLESAM Genel Merkez Salonu)

 / ETKİNLİKLERİMİZ

Mutasavvıf Bayburtlu Büyük İrşâdi -İLESAM CUMARTESİ SOHBETLERİ VE ŞİİR DİNLETİSİ-
(26 Kasım 2016 Cumartesi, Saat:14.00-
İLESAM Genel Merkez Salonu)



Mutasavvıf Bayburtlu Büyük İrşâdi

Edebiyatın, sanatın, kültürün ve aktüel konuların konuşulduğu, şiirlerin okunduğu etkinliklerine devam eden Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliğinin Cumartesi toplantılarından biri daha 26 Kasım 2016 tarihinde İLESAM Kültür Evi’nde gerçekleştirildi.


İLESAM Genel Başkan Yardımcısı İlter Yeşilay'ın yaptığı açılış konuşmasıyla başlayan program, Ali Kemal Parıldar'ın Mutasavvıf Bayburtlu Büyük İrşâdi konusunu anlatması ile devam etti.

 

BAYBURT İLİNİN  KISA  TARİHÇESİ

Bayburt Anadoluda en eski yerleşim yerlerinden biridir.Bayburt ,MÖ.dört binlerde,Asyadan gelen U rartular-Haldiler,ve Huriler 'in ilk yerleştikleri bir yerdir.Daha sonra Büyük Roma imparatorluğunun yönetimine girmiş ve Romalılarca meşhur Bayburt kalesi inşa edilmiştir. MS 395 tarihinde Doğu Roma 'nın yönetimi altına girmiş,1071-  1202 tarihleri arasında ,Saltukların ve Danışmenlerin elinde kalmıştır

Bayburt 1204 tarihinde Selçuklu Sultanı 2. Ruknettin tarafından alınmış,Erzurum ve Bayburt'un ''Melikliğini' kardeşi  Mugisiddin Tuğrul Şaha vermiştir. Tuğrul Şah ve oğlu Cihan Şah döneminde Kale yeniden imar  edilmiş dışı çinilerle kaplanmış kalenin adı ''Çinimaçin '' kalesi olarak adlandırılmıştır. Bayburt bu yönetimde çok imar edilmiş ve bilim şehri olmuştur.

Birara ,Erzurum ve Baayburt Moğolların istilasına uğramış ,kısa bir müddet Konya'ya bağlanmışlardır. 1237. 13. YY. Orta Asyadan ( Zencan'dan ) Bayburt'a gelen kabilelerin içinde çok hatırlı bir aile  olan Zencanların oğulları AHİ EMİR AHMET ZENCAN,Mevlana'yı ziyaret etmek ister ,aile izin vermez.Mevlâna rüyasında  Ahmet'in saçını keser ve O'na seni müritliğe kabul ettim der .Böylece kabri türbesi Bayburt'ta olan ,Ahi Emir Ahmet Zencan'ı ,Konya'dan gelenMürid Ârif Çellebi ziyaret eder ,Mevlâna!nın oğlu Sultan Veled ilede manevi kardeş olarak mektuplaşırlar.

Bayburt ticare yolu olarakta ,Moğolistan'la ,Ceneviz,ve Venedik arasında ipek yolu olarak bilinir. 

Bayburt ,1410 yıllarında Karakoyunlular'ın ve takiben Akkoyunlular'ın yönetimine girer . Yavuz  Selim,Çaldıran seferine giderken Bıyıklı Mehmet Paşayı Bayburt'un zaptı için görevlendirir.Mehmet Paşa 15 /ekim /1514 tarihinde Bayburt'u alarak Osmanlı topraklarına katmıştr

Bayburt Osmanlı döneminde iki kez Ruslar tarafından işgal görmüşse de ,kahramanca savunmalar yaparak onbinlerce şehidi vatana kurban vererek  Mareşal Fevzi Çakmak'ın ''Harp Tarihine, Kop dağındaki savunmasıyle ''İKİNCİ PİLEVNE''olarak kayda hak kazanmıştir

Bayburt , Birinci Cihan Savaşında ,16/ temmuz  / 1916 daki işgal dan, 21 /şubat  /1918 Tarihinde kurtulmuş bugüne kadar her yıl Kurtuluş Bayramını büyük coşku ile kutlamayı ,milli ve manevi duyguları gençlerine hediye etmeği görev bilmiştir. .Allâh  Devletimizi ve Vatanımızı

sonsuzadek korusun ,halkımızın   mutluluğunu devamlı kılsın.

TASAVVUF'DA MERTEBELER

Tasavvuf, mensup olanı Allah'a götüren yoldur.ZÜHT:her türlü zevke karşı koyarak,kendini ibadete veren kişidir..Daha sonra .TAKVA durumuna geçer.Bu durumda Allah korkusu ile yasaklardan sakınır,şehvetten nefsani duygulardan sakınarak ruhunu temize çikarır. Tasavvuf'ta yol:HAL veAŞK yoludur.Medreselerde ise; ilmin yolu .tecrübe tahkik ve delillerledir.  Ârifler'e göre üç türlü bilgi vardır:

a) İlmel Yakın: Akli delillerle hasil olur,

b)Aynel  Yakın:Görmek ile hasıl olur,

c)Hakkel Yakın :Görünen şeyin kendisi olur.

Tasavvuf'un mensubu olanlarda şu aşamalar görülür:a) şeriat kapısı,  Kur'an ve islâm esaslarına uymaktır zahir bilgilerdir.  b)TARİKAT KAPISI :(ilmi ledun)yani batın ilimlerdir,mürşitle sağlanır.

c)MARİFET KAPISI:Gerçeğin tadını alır,Hakikat kapısını açar. d)Hakikat kapısı aşamasına ulaşan kişi benlğinden sıyrılmış,Yaradan'la bir olmuştur.

Tasavvuf ehli bir  halde durmaz.Ümit ve ümitsizlik içinde bulunur.Buna: TELVİN  denir..

Bu halden kurtulma ile bir üst dereceye yükselir ki,bunada TEMKİN DENİR.

Tasavvuf  mensubu,şu mertebeleri geçerek  Allah'a ulaşır:

a)Nefs-i Emmare: Nefsin emrinden çıkma kurtulma çabası,

b)Nefs-i Levvame:Nefsin azap verici kötülüklerinden kurtulduktan sonra içine huzur gelmesi

c)Nefs-Mülhime:İlham sahibi olma durumuna erişmek

d)Nefs-i  Mutmaine:Kanaat sahibi olmak ve Allah'a yaklaşmak.

e)Nefs-i Raziye: Rıza gösteren ,boyun eğen duruma yükselme,

f)Nefs-i Kâmile:Noksansız tam olma,

g)Fena-fillâh :Vahdet-i  Vücut'la bir olma .(Ben diye bir varlık bitmiş ,yok olmuştur.)

TASAVVUFİ  HİKÂYELER

Şair Nabi Padişahın yakınında olanlardandır.Saray mensuplariyle Hicaza gitmektedir,Medine yakınlarında  bir vali ,ayaklarını Medine'ye doğru bir direye dayar ,bunu gören ,Nabi,şu dörtlüklerle valiyi uyarır:

Sakın terk-i-edepten,                           (Bu dörtlük ,sabah ezanını okuyacak müezzinlere

Kuyi Mahbub-i Hüdadır bu,               ilham oluyor; ezanın bitiminde tekrar ediliyor.)

Nazagâhi İlâhi'dir ,

Muhammet Mustafa'dır bu.

Belh Hükümdarı İBRAHİM ETHEM'in tahtını terk edişi:

Hükümdar'ın odasında temizlik yapan hizmetçi , kuş tüyü yatağa az bir müddet uzanır. İ lgililer tarafından kırbaçlanma cezası görürken hep güler, kırbaçlayanlar ,niçin güldüğünü sorunca  derki : Ben kısa müddet yatmanın bu kadar cezasını görürsem ,burada hergün yatan acaba ne  ceza görecek.

Bu sözden irşad olan hükümdar tahtını terkeder . Fırat kıyısında hırkasını tamir ederken ,saray mensuplarından birisi yanına gelir haline acır,O ise iynesini suya atar balıklara emreder çıkarttırır. Böylece ermişliğini anlatmak ister.

Büyük İrşadi 'nin bu mertebeleri kazandığını umuyor ,şimdi de O'nun hayatindan bahsetmek istiyorum .

BÜYÜK  İRŞADİ   BABA

Büyük İrşadi Baba,Konya'dan Bayburt'un Oruçbeyli Köyüne aile fertleriyle gelip yerleşmiş bir kişidir.İrşadi her müslüman gibi ,dinî bilgilerini medreseden almıştır,hocalarının  taktirini kazanan İrşadi, Bayburt v e Sünür medreselerinde :Sarf-u nahif ( Dilbilgisi) ,Mantık,Tefaasir, (Tefsirler),Hadis;(Peygamberimizin sözleri), Bedii -beyan (güzel konuşma)derslerini okumuş İCAZET (Diploma) almış biridir.

Şairin hayatı Oruçbeyli köyyünde geçmektedir. İlmi hüviyete sahip İrşadi, Erzincanli Hayyat-i  Vehbi H azretlerinin Nakşi Tarikatının Üveysi koluna intisap etmiştir.

Halk Şairlerinin hemen hepsinin tasavvufi yönde irşad olmalarına sebep olan menkıbeleri vardır, İşte İ rşadi Baba da ,bır gün dere boyu akan çayın kıyısından yürürken dalgın ve düşüncelidir. Suyun durgun ve derin bir yerine ( göle) düşer ve bu vesile ile İRŞAD OLUR.

O ' gece kalbi İlâhi aşkla dolu Şair uyandığında ilk şiirini ,Âruz vezni bir Semai ile söyleyerek Allâh'a teveccüh ettiğini anlatmağa çalışır:

Bir gece hubda verildi ,dil-i  imranlık bana,

Gusseden hiç âzad olmam,gelse sultanlık bana,

Kûşeyi vahdete girdim bu cihan fani imiş,

Ettiğim cürm-ü hatalar,geldi pişmanlık bana.

Çarhı gerdun yüz cevahir, eser birgün bâdımız,

Hoyrat girer bağımıza ,kurutur yaprağımız,

Tenimiz hâkâ karışır ,unutulur adımız,

Yeşil atlas giymektense,yeydir üryanlık bana.

Şol kişi derde bahadır,daim yıkar hasmını,
       Dünyaya mağrur olanın,Allâh bozar resmini,

Zikredeli ol Cenab'ı Kibriya'nın ismini,

Bu yalancı fani dünya, geldi zindanlık bana.

 

Dokuz türlü âlet ister ,taşı hakkâ k delmeğe,

Mürşidimiz tarif eyler, doğru yola gitmeğe,

Bu İrşadi arzu çeker,hakî payan gelmeğe,

Gerçi nasip eyler ise, Hazret'i Mevlâ bana. 

İrşadi Baba ,Bayburt ile Gümüşhane arasında bulunan Vavuk Dağında fırtınaya tutulur.Şikâyetini şu koşma ile anlatmağa çalışır:

Şikâyetim vardır çarh-ı felekten,

Bilmem bize neden mezak edildi,

Yazın bad-ı seba vermedi bize,

Kışın zemherirde sazak edildi.

Hiç mi gelmem ben feleğin eynine,

Sikke girmez borçlu kulun koynuna,

Beni davul etti taktı boynuna ,

Şimşir tokmak ile tak-tak edildi.

 

El âriftir her insanı sezerler,

Palo'dan geçene mercan dizerler,

Eller köhlan ata binmiş gezerler,

Bize boz himar da yasak edildi.

 

Gördü ki İrşadi hail olmamış,

Gayrı işkenceye kail olmamiş,

Bu fani dünyaya mail olmamış,

Kaf dağın ezmeğe ,tokmak edildi.

Şairin üç oğlu vardır,üçü de,askere alınmıştır.Hasat zamanı yalnız kalan işe adam arayan zorunluktadır.Erzincan'da asker olan oğularından birine izin almak için Paşaya müracaatta bulunacak, huzuruna çıkar ,paşam :Oğlum Ahmet' e izin istiyorum der. Paşa da, : Neden  Yusuf -Yakup değilde Ahmet diye sorar ; O'da Ahmet başka der.-Paşa öyleyse senden ,kafiyeleri başka olan bir şiir istiyorum deyince ,Paşanın ilgisinden memnun olan İrşadi Baba,şu koşmayı söyler:

Hüda'nın çok nebisi var,

Resulü Ekrem-i    başka,

Şeriat babı içinde,

İmam-ı Âzamı başka.